Ενσυναίσθηση: Η άγνωστη δύναμη της επικοινωνίας

Η ενσυναίσθηση είναι πολύ πιο αποτελεσματική όταν προσφέρεται χωρίς να ζητηθεί

Ίσως να φοβίζει λίγο η λέξη. Ακούγεται περίπλοκη ως έννοια, μπορεί και λίγο να μας μπερδεύει. Ενδέχεται η εφαρμογή της στην καθημερινότητά μας να απαιτεί θεαματική υπέρβαση των παραμέτρων που συγκροτούν την ύπαρξή μας; Μας προτρέπει να γίνουμε εξαιρετικά καλοί, άψογοι, άσπιλοι;

Τίποτα από όλα αυτά. Η ενσυναίσθηση μας καλεί σε μια μικρή προσπάθεια, ώστε να μπορέσουμε να μπούμε στη θέση του άλλου χωρίς να χάσουμε την ακεραιότητα της δικής μας ύπαρξης. Η ενσυναίσθηση μας παρακινεί να κάνουμε ένα μικρό βήμα, με τεράστια όμως επίδραση στις διαπροσωπικές επαφές μας.

Ενσυναίσθηση είναι η συναισθηματική ταύτιση με ένα άλλο άτομο. Η αναγνώριση και η κατανόηση της θέσης, του συναισθήματος, των σκέψεων ή της κατάστασης κάποιου άλλου. Ένα άτομο που χρησιμοποιεί την ενσυναίσθηση μπορεί να αναγνωρίσει, να αντιληφθεί και να αισθανθεί αυτό που αισθάνεται ένα άλλο άτομο. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να βάλει τον εαυτό του στη θέση του άλλου, να κατανοήσει τη συμπεριφορά του και να αναγνωρίσει τα κίνητρά της. Να δει δηλαδή τον κόσμο μέσα από τα μάτια του. Πρόκειται, εν ολίγοις, για ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο επικοινωνίας. Για μια ικανότητα που, αν και όλοι διαθέτουμε, την αγνοούμε. Γι’ αυτό και παραμένει αναξιοποίητη.

Ακούγοντας με ενσυναίσθηση, ο ακροατής λέει στον συνομιλητή του “Καταλαβαίνω το πρόβλημά σας και πώς αισθάνεστε γι’ αυτό, με ενδιαφέρει αυτό που λέτε και δεν σας κρίνω”.

Η ενσυναίσθηση αρχικά αναπτύχθηκε ως εργαλείο της Ψυχοθεραπείας. Σύντομα όμως οι δυνατότητές της αναγνωρίστηκαν σε όλες τις μορφές των διαπροσωπικών σχέσεων, σε κάθε κατάσταση στην οποία ένας άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει αυτόν που βρίσκεται απέναντί του.

Η έννοια της ενσυναίσθησης αρχίζει με την αντίληψη των συναισθημάτων των άλλων. Θα ήταν πιο εύκολο να αντιληφθούμε τα συναισθήματα των άλλων αν εκείνοι απλά μας τα έλεγαν, αν βέβαια τα γνώριζαν. Επειδή όμως οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το κάνουν, πρέπει εμείς να τους ρωτήσουμε, να καταλάβουμε τα υπονοούμενά τους, να μαντέψουμε και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τη μη λεκτική επικοινωνία τους. Οι εκφραστικοί άνθρωποι γίνονται κατανοητοί πιο εύκολα, επειδή τα μάτια και οι εκφράσεις του προσώπου τους μας βοηθούν να καταλάβουμε πώς αισθάνονται.

Η ενσυναίσθηση φέρνει τους ανθρώπους κοντά, τους βοηθά να καταλάβουν ο ένας τον άλλον. Με αυτό τον τρόπο αναπτύσσεται αμοιβαίος σεβασμός. Όταν κάποιος ακούει με ενσυναίσθηση δεν ακούει απλά το συνομιλητή του. Κάνει κάτι περισσότερο: αντιδρά σε αυτόν με τρόπο με τον οποίο αναπτύσσει αμοιβαία κατανόηση και εμπιστοσύνη. Μπορεί έτσι να αντιληφθεί και να ερμηνεύσει το μήνυμα του συνομιλητή του, δίνοντας συνάμα την πιο κατάλληλη απάντηση. Η απάντηση αυτή μπορεί να αποτελέσει βασικό στοιχείο της επικοινωνίας.

Ακούγοντας με ενσυναίσθηση, ο ακροατής λέει στο συνομιλητή του «Καταλαβαίνω το πρόβλημά σας και πώς αισθάνεστε γι’ αυτό, με ενδιαφέρει αυτό που λέτε και δεν σας κρίνω». Ο ακροατής μεταφέρει αυτό το μήνυμα μέσω λεκτικής αλλά και μη λεκτικής επικοινωνίας. Με αυτό τον τρόπο ο ακροατής ενθαρρύνει το συνομιλητή του να εκφραστεί ελεύθερα, χωρίς να φοβάται ότι εκείνος θα τον διακόψει, θα τον κρίνει ή θα του υποδείξει τι να κάνει. Δεν είναι ούτε απαραίτητο αλλά, και σε μερικές περιπτώσεις, ούτε και επιθυμητό ο ακροατής να συμφωνεί με το συνομιλητή του. Είναι αρκετό να μεταφερθεί στο συνομιλητή το μήνυμα «Σας καταλαβαίνω και θέλω να σας βοηθήσω να βρείτε λύση στο πρόβλημά σας». Η πρακτική χρήση μιας τόσο σύνθετης έννοιας απαιτεί την ανάλυσή της στα πιο απλά στοιχεία της.

Για να είναι κάποιος καλός ακροατής, πρέπει να αφήνει το συνομιλητή του να καθοδηγεί τη συζήτηση. Να τον ακούει με προσοχή και να μην τον διακόπτει, προσφέροντας παράλληλα λεκτικές και μη λεκτικές ενδείξεις ότι τον παρακολουθεί.

Ο ακροατής πρέπει πρώτα να εντοπίσει τη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο συνομιλητής του. Στη συνέχεια, χρειάζεται να παρατηρεί προσεκτικά τις μικρές αλλαγές της συμπεριφοράς του. Οι πιο προφανείς βρίσκονται στην έκφραση του προσώπου. Όσον αφορά στη λεκτική επικοινωνία, η συναισθηματική κατάσταση φαίνεται όχι μόνο από το περιεχόμενο των λόγων αλλά και από την ένταση της φωνής και τη χρήση συγκεκριμένων λέξεων, ιδίως εκείνων που είναι φορτισμένες συναισθηματικά.

Οι πολλές ερωτήσεις από την πλευρά του ακροατή δεν βοηθούν, καθώς ελλοχεύει ο κίνδυνος η συμπεριφορά αυτή να εκληφθεί σαν ανάκριση από το συνομιλητή του. Οι τυποποιημένες φράσεις επίσης, όπως «δεν πειράζει» ή «όλα θα περάσουν», δεν προάγουν την επικοινωνία. Τελείως άχρηστες επίσης είναι οι αυτοαναφορικές περιγραφές όπως «θυμάμαι που αυτό συνέβη και σ’ εμένα» ή «κάτι παρόμοιο έχει συμβεί σε ένα συγγενή μου», καθώς και η αλλαγή του θέματος.

Για να μην πνιγεί από το συναίσθημα του συνομιλητή του, ο ακροατής πρέπει να απομακρύνεται περιοδικά από το συναισθηματικό επίπεδο της επικοινωνίας. Σαν να μπαίνει μέσα στο νερό, να δοκιμάζει τη θερμοκρασία και μετά να βγαίνει έξω για να μπορέσει να σκεφτεί λογικά. Όλοι χρειαζόμαστε το χρόνο μας. Ο ακροατής μας, εν προκειμένω, οφείλει λίγο χρόνο στον εαυτό του, για να φανταστεί πώς αισθάνεται ο συνομιλητής του.
Είναι χρήσιμο να μεταφέρει ο ακροατής στο συνομιλητή του τα μηνύματα που παίρνει από αυτόν. Πρέπει να αναγνωρίσει τα ισχυρά συναισθήματα που αντιλαμβάνεται, όπως φόβο, θυμό, πένθος, απογοήτευση. Στη συνέχεια, πρέπει να τα μεταφέρει στο συνομιλητή του με ανοιχτές φράσεις όπως «φαντάζομαι ότι είστε…» ή «μου ακούγεται ότι έχετε θυμώσει για…». Με αυτό τον τρόπο μπορεί να βεβαιωθεί ότι δεν έχει παρερμηνεύσει τα μηνύματα που πήρε και παράλληλα εμπνέει εμπιστοσύνη στο συνομιλητή του ως προς το γεγονός ότι έχει γίνει κατανοητός και ότι ο ίδιος (ο ακροατής) καταβάλλει ειλικρινή προσπάθεια να τον κα τανοήσει. Αυτό αυξάνει την εμπιστοσύνη του συνομιλητή προς τον ακροατή του.

Στη συνέχεια, ο ακροατής μπορεί να εξηγήσει το λόγο που δημιουργήθηκε αυτό το συναίσθημα, όπως «αισθάνεστε έτσι επειδή πιστεύετε ότι σας φέρθηκαν χωρίς σεβασμό». Διαπίστωση που δεν συνεπάγεται αναγκαστικά συμφωνία με το συμπέρασμα του συνομιλητή του. Σε αυτό το στάδιο ο ακροατής πρέπει να αποφύγει με κάθε τρόπο να κρίνει το συνομιλητή του. Αν το πιστεύει, μπορεί να προσφέρει την υποστήριξη και τη συνεργασία του.

Οι νευροεπιστήμονες και οι εξελικτικοί ψυχολόγοι υιοθέτησαν την έννοια ”empathy”, η οποία στα ελληνικά αποδίδεται ως ”ενσυναίσθηση”.

Η ενσυναίσθηση παρέχει την ικανή και αναγκαία συνθήκη για:

• Δημιουργία εμπιστοσύνης και σεβασμού
• Έκφραση συναισθημάτων
• Μείωση της έντασης
• Εμφάνιση πληροφοριών
• Δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος, που ευνοεί την επίλυση προβλημάτων
• Ανάπτυξη της ανεκτικότητας στο διαφορετικό, στις απόψεις των άλλων, έστω κι αν δεν συμπίπτουν με τις δικές μας

Αν και είναι παρεμφερής, η έννοια «συμπάσχω» δεν είναι συνώνυμη της ενσυναίσθησης. Ένα άτομο μπορεί να συμπάσχει βιώνοντας, για παράδειγμα, τον ψυχικό πόνο του άλλου, αλλά μπορεί κάλλιστα να μην αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα που προκαλούν αυτόν τον πόνο ή απορρέουν από αυτόν. Αντίθετα, ένα άτομο που διακρίνεται για την ενσυναίσθησή του μπορεί πιο εύκολα και να συμπάσχει την ίδια στιγμή, βιώνοντας όχι μόνο τα συναισθήματα αλλά και την ψυχική οδύνη που σχετίζεται με αυτά.

Η ενσυναίσθηση δεν είναι έκφραση καλοσύνης. Μπορεί κάποιος να δείχνει γενικά καλοσύνη προς τους άλλους, χωρίς όμως να κάνει την προσπάθεια να καταλάβει τα συναισθήματά τους. Η ενσυναίσθηση μπορεί να μας βοηθήσει να αιτιολογήσουμε όχι όμως και να δικαιολογήσουμε τις πράξεις των άλλων. Προσπαθώντας να βιώσουμε τα συναισθήματα του άλλου μπορούμε να καταλάβουμε πώς οδηγήθηκε σε συγκεκριμένες πράξεις. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι πρέπει να συμφωνήσουμε με αυτές τις πράξεις.

Ας υποθέσουμε ότι βλέπουμε έναν άπορο να κάνει μια βίαιη πράξη για να μπορέσει να τραφεί. Μπορούμε να βιώσουμε την απελπισία του και, κατ’ επέκταση, να καταλάβουμε τα κίνητρά του, αυτό όμως δεν μας εμποδίζει να σκεφτούμε ότι αυτό το άτομο θα μπορούσε να εξετάσει και άλλες, όχι βίαιες, εναλλακτικές λύσεις.

η ενσυναίσθηση αναπτύσσει την εμπιστοσύνη μεταξύ συνεργατών

Αν και υφίστατο ως φιλοσοφική έννοια, η ενσυναίσθηση αναπτύχθηκε παράλληλα με την επιστήμη της Ψυχοθεραπείας. Σημαντική προσφορά στην κατανόησή της παρείχαν οι H. Kohut, C. Rogers και D. Fairbairn.

Ο H. Kohut ήταν ο πρώτος ψυχοθεραπευτής που εντόπισε τη σημασία της ενσυναίσθησης. Ο C. Rogers περιέγραψε την ενσυναίσθηση ως «την ικανότητα του θεραπευτή να καταλαβαίνει το εσωτερικό πλαίσιο αναφοράς του πελάτη με ακρίβεια και με τα συναισθηματικά και νοητικά στοιχεία που εμπεριέχονται σαν να ήταν ο θεραπευτής το ίδιο το άτομο, αλλά χωρίς ταυτόχρονα αυτός να χάνει την ιδιότητα του». Άλλοι θεραπευτές περιέγραψαν αυτή τη διαδικασία ως μια συνεχή νοητική μετακίνηση του θεραπευτή από τη θέση του σε εκείνη του πελάτη του μέσα σε δευτερόλεπτα. Σε αυτή την περίπτωση ο θεραπευτής δεν παρέχει τις υπηρεσίες του, αλλά είναι μόνο ένας άνθρωπος που συμπάσχει με τον πελάτη του, χωρίς να μπορεί να τον βοηθήσει.

Ο C. Rogers ήταν επίσης ο πρώτος θεραπευτής που εισήγαγε το θεραπευτικό εργαλείο «σαν να», περιγράφοντας ότι ο θεραπευτής πρέπει να βιώσει τα συναισθήματα του πελάτη του «σαν να» ήταν δικά του, διατηρώντας ταυτόχρονα απόσταση από αυτά.

Η ενσυναίσθηση δεν είναι μια απλή αντανάκλαση των λεγομένων του πελάτη κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Απαιτεί συνεχή προσπάθεια από την πλευρά του θεραπευτή στη διαδικασία κατανόησης και βίωσης των συναισθημάτων που συνοδεύουν το υλικό που φέρνει ο πελάτης στη θεραπεία. Πολύ συχνά αυτά τα συναισθήματα δεν έχουν γίνει αντιληπτά σε συνειδητό επίπεδο από τον θεραπευόμενο. Αποτελεί λοιπόν αποστολή του θεραπευτή να τα εντοπίσει και να τα φέρει στην επιφάνεια.

Στην Ιατρική η σχέση του γιατρού με τον ασθενή του βελτιώνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Επιτρέπει στον ασθενή να αισθανθεί ότι έχει γίνει κατανοητός, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η εμπιστοσύνη του προς το γιατρό του. Αυτό οδηγεί σε καλύτερη συνεργασία και υπακοή στο θεραπευτικό σχήμα. Ο γιατρός που λειτουργεί με ενσυναίσθηση καταλαβαίνει καλύτερα τον ασθενή του, κάνει τις κατάλληλες ερωτήσεις και μπορεί να πάρει πληρέστερο ιστορικό. Πολλές ιατρικές σχολές στις ΗΠΑ, όπως αυτή του Πανεπιστημίου του Κολοράντο, έχουν προσθέσει στο πρόγραμμα των σπουδών τους σεμινάρια στα οποία διδάσκουν την επικοινωνία με ενσυναίσθηση.

Στην εκπαίδευση βελτιώνει τη σχέση δασκάλου – μαθητή, με αποτέλεσμα καλύτερες συνθήκες μάθησης. Καταλαβαίνοντας τα συναισθήματα του μαθητή του, ο δάσκαλος μπορεί να τον πλησιάσει καλύτερα, μεταδίδοντάς του γνώση και πετυχαίνοντας μεγαλύτερη συνεργασία μαζί του.

Ο Barack Obama ζητά περισσότερη ενσυναίσθηση στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.

Οι περισσότεροι ειδικοί στο χώρο της επικοινωνίας και των επιχειρήσεων τονίζουν τη σημασία της ενσυναίσθησης στην κατανόηση της θέσης και των συναισθημάτων των ανθρώπων γύρω τους. Τονίζουν ότι η στιγμιαία απομάκρυνση από τα δικά μας συναισθήματα αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία δημιουργικών σχέσεων.

Στο βιβλίο του Προγραμματισμένοι να Νοιάζονται (Wired to Care), ο Dev Patnaik υποστηρίζει ότι η έλλειψη ενσυναίσθησης στις μεγάλες επιχειρήσεις συνιστά μείζον ελάττωμα. Όπως υπογραμμίζει, λόγω έλλειψης ενσυναίσθησης τα υψηλόβαθμα στελέχη παίρνουν αποφάσεις που ουσιαστικά βασίζονται στη διαίσθησή τους. Αυτό συμβαίνει επειδή τα συγκεκριμένα στελέχη στηρίζονται μόνο σε ποσοτικές και όχι σε ποιοτικές έρευνες αγοράς, που δείχνουν καλύτερα αυτό που επιθυμεί η πιθανή πελατεία τους.

Ο Patnaik παρουσιάζει ως παραδείγματα επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν την ενσυναίσθηση στη χάραξη της στρατηγικής τους τη Nike, τη Harley-Davidson και την IBM. Υποστηρίζει ότι αυτές οι συγκεκριμένες, σε αντίθεση με τους ανταγωνιστές τους, εντοπίζουν τις ευκαιρίες πιο εύκολα και προσαρμόζονται πιο γρήγορα σε καινούριες συνθήκες.

ΠΗΓΗ

Ενσυναίσθηση: πώς ο νους μας ιδιοποιείται τα αλλότρια πάθη

Γράφει ο ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗΣ

Τι ακριβώς συμβαίνει «μέσα» μας όταν βλέπουμε ένα γνωστό ή και άγνωστο πρόσωπο να σφαδάζει από τον πόνο ή ένα παιδάκι να κλαίει απαρηγόρητο; Εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αντιλαμβανόμαστε απλώς τις εκδηλώσεις χαράς ή λύπης των άλλων, αλλά έχουμε τη δυνατότητα να βιώνουμε προσωπικά και σχεδόν σωματικά τέτοια αλλότρια συναισθήματα. Για να περιγράψει την αινιγματική ικανότητά μας να μοιραζόμαστε από κοινού και να βιώνουμε σε πρώτο πρόσωπο τα συναισθήματα ενός τρίτου προσώπου η σύγχρονη νευροψυχολογία καταφεύγει στην έννοια της «ενσυναίσθησης».

Ολοι γνωρίζουμε πόσο εξαιρετικά δύσκολο, και ενίοτε βασανιστικό, μπορεί να είναι το να περιγράψουμε με λέξεις όχι αυτό που σκεφτόμαστε αλλά αυτό που νιώθουμε. Γιατί άραγε ένα απίστευτα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης επικοινωνίας βασίζεται και τελικά συντελείται με μη λεκτικά επικοινωνιακά μέσα (όπως π.χ. με τη «γλώσσα» του σώματος);

Παρά τις «λογοκεντρικές» προκαταλήψεις μας, ο ανθρώπινος λόγος -προφορικός ή γραπτός- ίσως αποτελεί εν τέλει ένα ιδιαίτερα φτωχό και συχνά παραπλανητικό μέσο επικοινωνίας. Ακριβώς γι' αυτό όταν μιλάμε με κάποιο πρόσωπο δεν περιοριζόμαστε μόνο στο «τι λέει» αλλά και στο «πώς το λέει». Πολύ συχνά, μάλιστα, καταλαβαίνουμε καλύτερα τι πραγματικά «θέλει να πει» από το πώς το λέει: στο αδιαφανές παιχνίδι της ανθρώπινης επικοινωνίας η γλώσσα του σώματος αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύγλωττη.

Πρόσφατες έρευνες στον χώρο της νευροψυχολογίας επιβεβαιώνουν και εξηγούν επιστημονικά αυτό που ανέκαθεν γνωρίζαμε ή μάλλον διαισθανόμασταν εμπειρικά: οι ανθρώπινες σχέσεις -διαπροσωπικές και κοινωνικές- βασίζονται και σε μεγάλο βαθμό διαμορφώνονται από «μη λεκτικούς» και εν μέρει μη συνειδητούς κώδικες επικοινωνίας. Από τις ανεπαίσθητες αλλαγές στον τόνο της φωνής, στη στάση του σώματος, αλλά και από τις χειρονομίες ή από τις εκφράσεις του προσώπου του συνομιλητή μας καταλαβαίνουμε πολύ περισσότερα από όσα ο ίδιος μάς λέει ή, ενδεχομένως, από όσα θα ήθελε να καταλάβουμε.

Για να εξηγήσουν αυτή τη «μαγική» ικανότητα να ταυτιζόμαστε ή να εισδύουμε απρόσκλητοι στις «εσωτερικές» νοητικές καταστάσεις των άλλων προσώπων οι ειδικοί χρησιμοποιούν την έννοια «empathy», όρο που ορθά αποδίδεται ως «ενσυναίσθηση» και όχι βέβαια ως «συμπάθεια» ή ακόμη χειρότερα ως «εμπάθεια». Το γεγονός ότι εμείς οι άνθρωποι, όπως εξάλλου και τα περισσότερα θηλαστικά, είμαστε σε θέση να «συναισθανόμαστε», να «αντιλαμβανόμαστε» βιωματικά τα αισθήματα ενός τρίτου προσώπου αποτελεί κοινότοπη διαπίστωση. Η εξήγηση ωστόσο του γιατί και του πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό το καθημερινό «θαύμα» αποδεικνύεται, όπως θα δούμε, λιγότερο κοινότοπη.

Η μέχρι χθες κοινωνικά υποτιμημένη και παραμελημένη από την επιστήμη βιολογική μας ικανότητα για ενσυναίσθηση έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε αντικείμενο συστηματικής διερεύνησης τόσο των νευροεπιστημών όσο και της εξελικτικής ψυχολογίας. Κοινός στόχος αυτών των ερευνών είναι να αποκαλύψουν τις βιολογικές (εξελικτικές και εγκεφαλικές) προϋποθέσεις και τους νευροψυχολογικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν την εμφάνισή της.

Υπερβαίνοντας τα αυτιστικά μας όρια

Η ενσυναίσθηση δεν είναι απλώς ένας επιστημονικός νεολογισμός αλλά μια θεμελιώδης νοητική λειτουργία: αναφαίρετο συστατικό στοιχείο των σχέσεών μας με τους άλλους και με τον κόσμο που μας περιβάλλει.

Η πιο πρόσφατη γενεαλογία αυτής της έννοιας θα μπορούσε να αναζητηθεί στα κείμενα των ρομαντικών συγγραφέων του δέκατου ένατου αιώνα Herder και Novalis, οι οποίοι θεωρητικοποίησαν την υπερβατική εμπειρία ενότητας της υποκειμενικής ψυχής με την αντικειμενική Φύση. Ωστόσο, μόνο μετά το 1906, με τη δημοσίευση της μονογραφίας του Γερμανού φιλόσοφου-ψυχολόγου Theodor Lipps με τίτλο «Ενσυναίσθηση και αισθητική απόλαυση», η έννοια αυτή θα αρχίσει να κάνει δειλά δειλά την εμφάνισή της στα φιλοσοφικά σαλόνια της κεντρικής Ευρώπης. Για τον Lipps η ενσυναίσθηση αποτελεί την αναγκαία συνθήκη όχι μόνο κάθε αισθητικής εμπειρίας αλλά και της βαθύτερης ενότητας του υποκειμένου με τον κόσμο.

Το επόμενο αποφασιστικό βήμα στην εξέλιξη αυτής της έννοιας θα πραγματοποιηθεί με την πρωτοποριακή φαινομενολογική προσέγγιση της Edith Stein, νεαρής μαθήτριας του μεγάλου φιλόσοφου Ε. Husserl. Το 1916 στη διδακτορική της διατριβή με τίτλο «Περί του προβλήματος της ενσυναίσθησης», η Stein καταφέρνει να μετατρέψει σε φιλοσοφικό πρόβλημα ό,τι μέχρι τότε ήταν ένα «βασανιστικό αίνιγμα», όπως ο ίδιος ο Χούσερλ περιέγραφε την ενσυναίσθηση. Για τη νεαρή φιλόσοφο, αντίθετα, η ενσυναίσθηση αποτελεί την εμπειρία «που βρίσκεται στη βάση όλων των μορφών μέσω των οποίων προσεγγίζουμε ένα άλλο πρόσωπο». Είναι, σύμφωνα με τη Stein, το παράδοξο ενέργημα μέσω του οποίου η αλλότρια πραγματικότητα, ό,τι εμείς δεν είμαστε, ό,τι δεν έχουμε ακόμη βιώσει ή δεν θα βιώσουμε ποτέ και ό,τι μας μεταθέτει αλλού, στο ανοίκειο, μετατρέπεται σε συστατικό στοιχείο της βαθύτερης και διευρυμένης εμπειρίας μας αυτού που υπάρχει πέρα και έξω από εμάς. Και αποτελεί ασφαλώς ειρωνεία ότι η σημαντικότερη ερευνήτρια της ενσυναίσθησης θα πέσει η ίδια θύμα της ανεπαρκούς ενσυναίσθησης των ναζί: λόγω της εβραϊκής καταγωγής της θα μεταφερθεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου θα εξοντωθεί σε ένα θάλαμο αερίων.

Η φαινομενολογία της ενσυναίσθησης

Πολλές δεκαετίες αργότερα, οι πρωτοποριακές διαισθήσεις, που τόσο πρόωρα διατύπωσε στο έργο της η Stein, θα επιβεβαιωθούν από την επιστημονική μελέτη του φαινομένου της ενσυναίσθησης, και ειδικότερα από τις σχετικές ψυχολογικές, ηθολογικές και νευροβιολογικές έρευνες.

Σε ό,τι αφορά το πεδίο των ψυχολογικών ερευνών, τα τελευταία χρόνια έγινε απολύτως σαφές ότι η ικανότητα να βιώνει κανείς σε πρώτο πρόσωπο, δηλαδή να «ταυτίζεται» με τις νοητικές καταστάσεις, τις υποκειμενικές εμπειρίες ή τα προσωπικά συναισθήματα των άλλων, είναι μια νοητική ικανότητα που εμφανίζεται πολύ νωρίς, ήδη από το δεύτερο ή τρίτο έτος της ζωής ενός παιδιού! Σύμφωνα με τον John Bowlby, διάσημο Βρετανό ψυχαναλυτή, αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη της ικανότητας της ενσυναίσθησης παίζει η ψυχολογική «προσκόλληση» του νεογέννητου στους γονείς του ή σε όποιον το φροντίζει καθημερινά.

Αλλά και πλήθος ηθολογικών ερευνών (η ηθολογία μελετά τις βιολογικές προϋποθέσεις και τα αίτια της συμπεριφοράς των ζωών) επιβεβαιώνουν ότι το φαινόμενο της προσκόλλησης αποτελεί τη βάση για τη μετέπειτα ανάπτυξη της ενσυναίσθησης τόσο στα ζώα όσο και στους ανθρώπους. Για παράδειγμα, έχει διαπιστωθεί ότι τα δελφίνια, οι ελέφαντες, διάφορα άλλα θηλαστικά και όλα ανεξαιρέτως τα πρωτεύοντα αποκρίνονται ενσυναισθητικά στον πόνο των άλλων, ειδικότερα όταν με αυτόν που υποφέρει υπάρχει κάποια συναισθηματική προσκόλληση, π.χ. όταν γνωρίζονται από καιρό.

Με άλλα λόγια, τόσο στους ανθρώπους όσο και στα περισσότερο εξελιγμένα ζώα, «χωρίς συναισθηματική προσκόλληση δεν υπάρχει ενσυναίσθηση», όπως υποστηρίζει ο Boris Cyrulnik, ο επιφανής ηθολόγος που διευθύνει το Κέντρο Ηθολογικών Ερευνών στην Τουλόν της Γαλλίας. Οσο λοιπόν μεγαλύτερη είναι η συναισθηματική προσέγγιση και οικειότητα τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η ενσυναισθητική απόκριση. Παράλληλα όμως, η ικανότητα εξοικείωσης και συνταύτισης με τους άλλους εξαρτάται, με τη σειρά της, σε μεγάλο βαθμό από την ενσυναισθητική μας ευαισθησία. Οπως το θέτει και ο διάσημος ψυχολόγος Daniel Coleman, «η ενσυναίσθηση οικοδομείται πάνω στην αυτεπίγνωση. Οσο περισσότερο ανοιχτοί είμαστε στις ίδιες μας τις συγκινήσεις τόσο περισσότερο ικανοί θα είμαστε στο να αντιληφθούμε τα συναισθήματα» (βλ. «Η συναισθηματική νοημοσύνη», εκδ. Ελληνικά Γράμματα, σελ. 148).

Πρόκειται, ωστόσο, για μια νοητική ικανότητα που, προφανώς, εξαρτάται από την οργάνωση και την πολυπλοκότητα του εγκεφάλου που την παράγει. Ομως για τα νευρωνικά ριζώματα της ενσυναίσθησης καθώς και για τις βιολογικές-κοινωνικές προϋποθέσεις αυτής της ικανότητας θα πούμε περισσότερα στο επόμενο άρθρο μας σχετικά με τους «κοινωνικούς» νευρώνες-κάτοπτρα.

Σε μια εποχή κοινωνικής βαρβαρότητας όπως η σημερινή, όπου ο τυφλός οικονομικός ανταγωνισμός συνοδεύεται από τον ακραίο και ανερυθρίαστο εγωτισμό, ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός ατόμων οδηγείται σε μια ναρκισσιστική ή, ακριβέστερα, αυτιστική κωφότητα απέναντι στον πόνο και τα δεινά των συνανθρώπων μας. Σήμερα, αυτή η εσωστρεφής και αυτάρεσκη αναζήτηση του «πραγματικού» μας εαυτού αποδεικνύεται ολότελα μάταιη, αφού το αίτημα της «εγωτικής αυτογνωσίας» δεν έχει κανένα απολύτως νόημα εκτός της κοινωνίας και εκτός της Ιστορίας. Αντίθετα, σε συνθήκες βαθιάς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης μόνο ενισχύοντας την αλτρουιστική ενσυναίσθηση ίσως καταφέρουμε να διασφαλίσουμε το μέλλον μας ως κοινωνικών πλασμάτων.

ΠΗΓΗ

Η αλληλοκατανόηση, θέμα της εποχής μας

ΟΛΟΙ ΜΙΛΟΥΝ, ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ ΑΚΟΥΝ…

• Entre ce que je pense, ce que je veux dire,

(=Ανάμεσα σ΄αυτό που σκέφτομαι, σ΄αυτό που θέλω να πω)

• ce que je crois dire, ce que je dis,

(=σ΄αυτό που νομίζω ότι λέω, σ΄αυτό που λέω)

• ce que vous voulez entendre, ce que vous entendez,

(=σ΄αυτό που θέλετε να ακούσετε, σ΄αυτό που ακούτε)

• ce que vous croyez comprendre, ce que vous voulez comprendre, et ce que vous comprenez,

(=σ΄αυτό που πιστεύετε ότι καταλαβαίνετε, σ΄αυτό που θέλετε να καταλάβετε)

• Il y a au moins neuf possibilités de ne pas se comprendre.

(=υπάρχουν τουλάχιστον 9 (εννέα) δυνατότητες να μη καταλάβει ο ένας τον άλλο)

• Mais, s’il vous plaît, essayons quand même.

(=Αλλά, σας παρακαλώ, ας προσπαθήσουμε παρόλα αυτά).

• Parler un peu, beaucoup, parler pour ne rien dire ou se taire, parler parce qu’on a quelque chose à dire, on a souvent du mal à trouver l’équilibre… Qui ne dit mot, consent… dangereux parfois.

(=Το να μιλάς λίγο, το να μιλάς πολύ, το να μιλάς χωρίς να λες τίποτε ή να σιωπάς, το να μιλάς επειδή έχεις κάτι να πεις, δυσκολευόμαστε σ΄αυτά να βρούμε την ισορροπία…

Όποιος δεν λέει λέξη, συναινεί…, επικίνδυνα πολλές φορές)

… Για την απόδοση στα ελληνικά Στ.Γ.Κ.

πηγη

Κατανόηση (Γνωμικά και Αποφθέγματα) μέρος 2ο

• Αν με καταλάβατε,πιθανόν να μην εκφράστηκα σωστά Γκρηνσπαν Άλαν
• Βαθιά μές στην καρδιά τους οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να τους καταλαβαίνουν και να τους αγαπούν Βούδας
• Για να φτάσει στην κατάσταση Κατανόησης ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να υιοθετήσει την κατάσταση μη κατάκρισης Όσσο
• Δεν πρέπει να λες: "Δε με καταλάβατε". Καλύτερα να πεις: "Δεν εξέφρασα σωστά αυτό που ήθελα να πω" Ρομπέρ
• Διαλέξτε: ή αγαπάτε τις γυναίκες ή προσπαθείτε να τις καταλάβετε Ντε Λαγκλό Ν.
• Δυστυχία που την εκμυστηρευόμαστε σε ανθρώπους, που δεν μπορούν να την κατανοήσουν, γίνεται περισσότερο αφόρητη, παρά να την κρατούσαμε για τον εαυτό μας Σουηδική Παροιμία
• Εκείνος που καταλαβαίνει τους ανθρώπους ποτέ δε θα ζητάει απ’ αυτούς να τον καταλάβουν Βόϊναρ Μπ.
• Ένας Θεός κατανοητός δεν είναι Θεός Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος
• Η απόρριψη της ξένης κουλτούρας είναι ένδειξη αγριότητας, ενώ η κατανόηση ξένης αγριότητας είναι ένδειξη κουλτούρας Κασέγεφ Ε.
• Η μόνη πιθανότητα να καταλάβεις μια γυναίκα, είναι να την αγαπάς. Τότε όμως δεν είναι απαραίτητο να την καταλαβαίνεις Γκετς Κουρτ
• Η πραγματικότητα του άλλου δεν είναι αυτό που μας αποκαλύπτει, αλλά αυτά που αποκρύπτει. Γι' αυτό, αν θέλεις να τον κατανοήσεις, άκου όχι αυτά που λέει, αλλά μάλλον αυτά που δε λέει Γκιμπράν Χαλίλ
• Καλοσύνη ίσον κατανόηση
• Λες "πιστεύω" μόνο όταν δεν καταλαβαίνεις, όταν καταλαβαίνεις, λες "κατάλαβα" Κλιουτσέφσκι Β.
• Μην ενοχλείσαι αν δε σε καταλαβαίνουν. Να ενοχλείσαι επειδή εσύ δε γίνεσαι κατανοητός Κινέζικο ρητό
• Μην κρίνεις κάποιον, πριν περπατήσεις για δυο φεγγάρια με τα παπούτσια του Ινδιάνικο γνωμικό
• Μόνο αν τρέξεις κανένα μίλι φορώντας τα παπούτσια κάποιου άλλου, θα ξέρεις πόσο βλάκας είναι Φύλαρχος Ντακότα
• Να είσαι μεγαλοφυΐα σημαίνει να είσαι ακατανόητος Έμερσον Ρ.
• Να λογομαχείς είναι πολύ πιο εύκολο, παρά να καταλαβαίνεις Φλομπέρ Γκ.
• Να μάθεις να ακούς προσεκτικά αυτά που λένε οι άλλοι και, όσο είναι δυνατόν, προσπάθησε να μπεις μες στο μυαλό τους Μάρκος Αυρήλιος
• Όλοι θέλουν να καταλάβουν τη ζωγραφική. Γιατί δεν προσπαθούν να καταλάβουν το κελάηδημα των πουλιών; Τους αρέσει η νύχτα, ένα λουλούδι, τόσα πράγματα γύρω τους, χωρίς να τα καταλαβαίνουν. Γιατί πρέπει οπωσδήποτε να καταλάβουν τη ζωγραφική Πικάσο Π.
• Όσο περισσότερο καταλαβαίνεις τον εαυτό σου, τόσο περισσότερο καταλαβαίνεις τον κόσμο Κοέλο Π.
• Όταν θέλω να μάθω, πηγαίνω σ' ένα δάσκαλο. Όταν θέλω να καταλάβω, πηγαίνω σ' ένα σοφό Τελι Μαχμούτ Ιμπν
• Πρέπει πάντα να πιστεύεις τον άνθρωπο. Αν και βλέπεις ότι λέει ψέματα, άκουσε τον και προσπάθησε να καταλάβεις γιατί το κάνει Γκόρκι Μ.
• Το "Τι θέλει να πει;" είναι η κατηγορία που εκτοξεύουμε ενάντια του ποιητή που δεν κατόρθωσε να μας συγκινήσει. Κατηγορία πάρα πολύ σοβαρή Ζάκομπ Μ.
• Το να καταλαβαίνει κανείς τη θέση του άλλου, είναι το ίδιο με το να τον συγχωρεί Ντε Σταέλ κυρία
• Το χιούμορ φέρνει κατανόηση και ανεκτικότητα. Η ειρωνεία φέρνει βαθύτερη αλλά λιγότερο φιλική κατανόηση Ρεπλιέρ Α.
• Υπάρχουν μερικά πράγματα που είναι καταληπτά μόνο από δακρυσμένα μάτια

ΠΗΓΗ

Κατανόηση (Γνωμικά και Αποφθέγματα)

Κατανόηση

Αριθμός Αφορισμών: 80	Αναγνώσεις: 11,002

	Αρχαία Γνωμικά
	Αμαθέστερον πως ειπέ και σαφέστερον. Αριστοφάνης, 445-386 π.Χ., Αρχαίος Έλληνας κωμωδιογράφος μτφρ: πες κάτι κάπως λιγότερο μορφωμένο και πιο σαφές  R  άρεσε σε 2
	Τα αφανή τοις φανεροίς τεκμαίρου. Σόλων, 630-560 π.Χ., Αθηναίος νομοθέτης & φιλόσοφος μτφρ: αυτά που δεν φαίνονται να τα συμπεραίνεις με βάση αυτά που φαίνονται  R  άρεσε σε 7
	Ανέγνων, έγνων, κατέγνων. Ιουλιανός ο Παραβάτης, 331-363 μ.Χ., Βυζαντινός Αυτοκράτορας (όταν διάβασε βιβλίο με χριστιανικό περιεχόμενο)  R  άρεσε σε 5
	Ίνα τω παραδείγματι φωτεινότερον ποιήσω τον λόγον… Πλούταρχος, 47-120 μ.Χ., Αρχαίος Έλληνας ιστορικός  R  άρεσε σε 2
	Ακούσας νόει. Περίανδρος, 668-584 π.Χ., Τύραννος της Κορίνθου και εκ των 7 σοφών  R  άρεσε σε 2

	Αφορισμοί
	Δύο κανόνες: α) Να κάνεις κάτι που καταλαβαίνεις πολύ καλά, μέσα-έξω, και μπορείς να το κάνεις καλά. β) Κουνήσου από τον κώλο σου και κάν’ το. Συμβουλές ενός καπιταλιστή  R  άρεσε σε 1
	Δεν υπάρχει τίποτα που να σε βοηθάει περισσότερο να κατανοήσεις τις αντιλήψεις σου από το να προσπαθήσεις να τις εξηγήσεις σε ένα περίεργο παιδί. Frank A. Clark, 1915-2003, Αμερικανός πολιτικός  R  άρεσε σε 3
	Αν τελειοποιηθείς σε ένα μόνο πράγμα και το καταλάβεις καλά, αποκτάς και την κατανόηση και τη γνώση πολλών άλλων πραγμάτων. Vincent Van Gogh, 1853-1890, Ολλανδός ζωγράφος  R  άρεσε σε 2
	Μόνο όταν υποφέρεις καταλαβαίνεις πραγματικά. Ιούλιος Βερν, 1826-1905, Γάλλος συγγραφέας  R  άρεσε σε 13
	Τίποτε στη ζωή δεν είναι για να το φοβόμαστε, αλλά για να το κατανοήσουμε. Μαρία Κιουρί, 1867-1934, Γαλλίδα φυσικός  R  άρεσε σε 8
	Όλοι θέλουν να καταλάβουν τη ζωγραφική. Γιατί δεν προσπαθούν να καταλάβουν το κελάηδημα των πουλιών; Τους αρέσει η νύχτα, ένα λουλούδι, τόσα πράγματα γύρω τους, χωρίς να τα καταλαβαίνουν. Γιατί πρέπει οπωσδήποτε να καταλάβουν τη ζωγραφική; Πάμπλο Πικάσο, 1881-1973, Ισπανός Ζωγράφος  R  άρεσε σε 10
	Το υπερφυσικό είναι το φυσικό που ακόμα δεν έγινε κατανοητό. Elbert Hubbard, 1856-1915, Αμερικανός συγγραφέας  R  άρεσε σε 7
	Έχω γράψει ποίηση που δεν καταλαβαίνω ούτε εγώ ο ίδιος. Carl Sandburg, 1878-1967, Αμερικανός ποιητής  R  άρεσε σε 3
	Υπάρχουν τρία πράγματα που πάντα αγαπούσα και ποτέ δεν κατάλαβα: τη ζωγραφική, τη μουσική και τις γυναίκες. Fontenelle, 1657-1757, Γάλλος συγγραφέας  R  άρεσε σε 5
	Δεν κατάλαβαν, αλλά -όπως τόσα άλλα δυσάρεστα πράγματα στη ζωή- μόνο και μόνο επειδή δεν καταλαβαίνεις κάτι, δεν σημαίνει ότι δεν ισχύει. Lemony Snicket, 1970-, Αμερικανός συγγραφέας παιδικών βιβλίων  R
	Αυτοί που γράφουν ξεκάθαρα έχουν αναγνώστες. Αυτοί που γράφουν δυσνόητα, έχουν σχολιαστές. Albert Camus, 1913-1960, Γάλλος συγγραφέας, Νόμπελ 1957  R  άρεσε σε 15
	Πρέπει να βλέπεις και ν’ ακούς, αλλά να ξέρεις να σωπαίνεις. Baltasar Gracian, 1601-1658, Ισπανός συγγραφέας  R  άρεσε σε 9
	Μην ανησυχείς αν οι άλλοι δεν σε καταλαβαίνουν. Να ανησυχείς όταν εσύ δεν καταλαβαίνεις τους άλλους. Κομφούκιος, 551-479 π.X., Κινέζος φιλόσοφος  R  άρεσε σε 31
	Ελάχιστα καταλαβαίνουν όσοι καταλαβαίνουν μόνο αυτά που μπορούν να εξηγηθούν. Marie von Ebner-Eschenbach, 1830-1916, Γερμανίδα γνωμικογράφος.  R  άρεσε σε 1
	Το να ισχυρίζεται κανείς ότι ένα έργο τέχνης είναι καλό, αλλά η περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να το κατανοήσουν, είναι σαν να λέει ότι ένα φαγητό είναι καλό, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να το φάνε. Λέων Τολστόι, 1828-1910, Ρώσος συγγραφέας  R  άρεσε σε 9
	Ο πιο αξιόπιστος τρόπος για να προβλέψεις το μέλλον, είναι να κατανοήσεις τι γίνεται στο παρόν. John Naisbitt, 1929-, Αμερικανός συγγραφέας & μελλοντολόγος  R  άρεσε σε 2
	Κανένας άνθρωπος δεν ξέρει πραγματικά τους άλλους ανθρώπους. Το καλύτερο που μπορεί να κάνει είναι να υποθέσει ότι οι άλλοι είναι σαν κι αυτόν. John Steinbeck, 1902-1968, Αμερικανός συγγραφέας, Νόμπελ 1962  R  άρεσε σε 8
	Αν δεν μπορείς να το εξηγήσεις με απλά λόγια, ούτε εσύ ο ίδιος το έχεις καταλάβει πολύ καλά. Αλβέρτος Αϊνστάιν, 1879-1955, Γερμανοεβραίος φυσικός  R  άρεσε σε 69
	Νομίζω πως πρέπει να σας προειδοποιήσω: αν τυχόν φανεί ότι είμαι απολύτως σαφής, πιθανότατα θα έχετε παρανοήσει αυτά που σας είπα. Alan Greenspan, 1926-, Αμερικανός οικονομολόγος  R
	Δεν είναι τα εδάφια της βίβλου, που δεν καταλαβαίνω, που με προβληματίζουν. Είναι τα κομμάτια που καταλαβαίνω. Mark Twain, 1835-1910, Αμερικανός συγγραφέας  R  άρεσε σε 9
	Επειδή απλά δεν μ’ ενδιαφέρει, δεν σημαίνει ότι δεν το καταλαβαίνω. Homer Simpson, Χαρακτήρας καρτούν  R  άρεσε σε 6
	Οι γυναίκες προτιμούν τους άντρες που τις παίρνουν χωρίς να τις καταλαβαίνουν από τους άντρες που τις καταλαβαίνουν χωρίς να τις παίρνουν. Marcel Prevost, 1862 - 1941, Γάλλος συγγραφέας  R  άρεσε σε 5
	Προσπάθησε πρώτα να καταλάβεις, μετά να σε καταλάβουνε. Stephen Covey, 1932-2012, Αμερικανός συγγραφέας αυτοβοήθειας  R
	Οι άνθρωποι ασχολούνται περισσότερο με το να ερμηνεύσουν τα όνειρα που βλέπουν όταν κοιμούνται παρά τα πράγματα που βλέπουν όταν είναι ξύπνιοι. Ανώνυμος  R  άρεσε σε 2
	Ο παφλασμός ενός κύματος δεν μπορεί να εξηγήσει ολόκληρη τη θάλασσα. Vladimir Nabokov, 1899-1977, Ρωσοαμερικανός συγγραφέας  R  άρεσε σε 2
	Όταν δεν μπορείς να κάνεις τους φίλους σου να σε καταλάβουν, θα έχεις πρόβλημα όταν οι εχθροί σου θα έρθουν να σε βρουν. Hunter S. Thompson, 1937-2005, Αμερικανός συγγραφέας  R  άρεσε σε 4
	Αν υπήρχε λίγο περισσότερο σιωπή, αν μπορούσαμε όλοι να σιωπήσουμε… ίσως θα μπορούσαμε να καταλάβουμε κάτι. Φρεντερίκο Φελίνι, 1920-1993, Ιταλός σκηνοθέτης  R  άρεσε σε 2
	Σπανίως ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται όπως βλέπει. Συνήθως βλέπει όπως αντιλαμβάνεται. Πολύβιος Δημητρακόπουλος, 1864-1922, Έλληνας θεατρικός συγγραφέας  R  άρεσε σε 12
	Τίποτε χειρότερο δεν μπορεί να συμβεί σε κάποιον, από το να γίνει τελείως κατανοητός. Karl Jung, 1875-1961, Ελβετός ψυχίατρος  R  άρεσε σε 13
	Ευτυχία είναι η δια της λογικής κατανόηση της ζωής και του κόσμου. Μπαρούχ Σπινόζα, 1632-1677, Ολλανδός φιλόσοφος  R  άρεσε σε 1
	Το ακούω και το ξεχνώ. Το βλέπω και το θυμάμαι. Το κάνω και το καταλαβαίνω. Κομφούκιος, 551-479 π.X., Κινέζος φιλόσοφος  R  άρεσε σε 24
	Παρανοϊκός είναι εκείνος που αρχίζει να καταλαβαίνει τι συμβαίνει γύρω του. William Burroughs, 1914-1997, Αμερικανός συγγραφέας  R  άρεσε σε 6
	Οι προοδευτικοί καταλαβαίνουν τα πάντα εκτός από αυτούς που δεν τους καταλαβαίνουν. Lenny Bruce, 1925-1966, Αμερικανός κωμικός (Λένυ ο βρομόστομος)  R  άρεσε σε 3
	Για να κατανοήσεις τον κόσμο, πρέπει πρώτα να κατανοήσεις ένα μέρος σαν το Μισισίπι. William Faulkner, 1897-1962, Αμερικανός συγγραφέας, Νόμπελ 1949  R
	Η συμπεριφορά των ανθρώπων γίνεται κατανοητή, αν λάβουμε υπόψη τους σκοπούς, τις ανάγκες και τα κίνητρά τους. Thomas Mann, 1875-1955, Γερμανός συγγραφέας [Νόμπελ 1929]  R  άρεσε σε 2
	Ο ορθός τρόπος πρέπει να είναι ξεκάθαρα ορθός, αλλά όχι ολότελα ξεκάθαρα. Αν είναι εντελώς ξεκάθαρα, είναι πολύ εύκολο να τον απορρίψουν. Martin Buber, 1878-1965, Αυστροεβραίος φιλόσοφος  R  άρεσε σε 2
	Λέξεις που εύκολα τις καταλαβαίνουμε, πολύ συχνά βρίσκουν στόχο, ενώ οι υψιπετείς και οι επιτηδευμένες απλώς διασχίζουν τον αέρα. John Bunyan, 1628-1688, Άγγλος θεολόγος & συγγραφέας  R  άρεσε σε 3
	Είναι λάθος να παίρνεις υποχρεωτικά για λάθος εκείνο που δεν καταλαβαίνεις Μαχάτμα Γκάντι, 1869-1948, Ινδός ηγέτης  R  άρεσε σε 17
	Αυτό είναι η μάθηση: ξαφνικά καταλαβαίνεις κάτι που καταλάβαινες σε όλη σου τη ζωή, αλλά με ένα καινούργιο τρόπο. Doris Lessing, 1919-, Βρετανίδα συγγραφέας, Νόμπελ 2007  R  άρεσε σε 3
	Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που γελάει και κλαίει, επειδή είναι το μόνο ζώο που αντιλαμβάνεται τη διαφορά ανάμεσα σ’ αυτό που τα πράγματα είναι και σ’ αυτό που θα ‘πρεπε να είναι. William Hazlitt , 1778-1830, Άγγλος δοκιμιογράφος & κριτικός  R  άρεσε σε 4
	Ο εγκέφαλος είναι όπως ένας μυς. Όταν χρησιμοποιείται, αισθανόμαστε πολύ ωραία. Η κατανόηση είναι πηγή χαράς. Carl Sagan, 1934-1996, Αμερικανός αστρονόμος  R  άρεσε σε 4
	Ο καθένας έχει την εμπειρία πολύ περισσότερων πραγμάτων από όσα κατανοεί. Αλλά είναι η εμπειρία παρά η κατανόηση που επηρεάζει τη συμπεριφορά. Marshall McLuhan, 1911-1980, Καναδός επικοινωνιολόγος  R  άρεσε σε 1
	Το πρώτο σημάδι ότι αρχίζεις να καταλαβαίνεις, είναι η επιθυμία να πεθάνεις. Franz Kafka, 1883-1924, Τσέχος συγγραφέας  R  άρεσε σε 8
	Αν ο εγκέφαλος ήταν τόσο απλός, ώστε να μπορούμε να τον κατανοήσουμε, τότε θα ήμασταν τόσο απλοί, ώστε δεν θα μπορούσαμε να τον κατανοήσουμε. Lyall Watson, 1939-2008, Νοτιοαφρικανός ανθρωπολόγος  R
	Αν μπορείς να κρατάς την ψυχραιμία σου, όταν όλοι γύρω σου τα ‘χουν χάσει, τότε πιθανότατα δεν έχεις αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασης. Jean Kerr, 1922-2003, Αμερικανίδα συγγραφέας  R  άρεσε σε 4
	Αυτό που έγινε κατανοητό δεν υπάρχει πια. Paul Eluard, 1895-1952, Γάλλος σουρεαλιστής ποιητής  R  άρεσε σε 1
	Το ανθρώπινο είδος, του οποίου η νοημοσύνη πάει πίσω μόλις ένα χτύπο του αστρονομικού ρολογιού, δύσκολα μπορεί να ελπίζει ότι θα κατανοήσει τόσο σύντομα τι σημαίνουν όλα. James Jeans, 1877-1946, Βρετανός φυσικός & μαθηματικός  R
	Αν ο καθένας μπορούσε να καταλάβει πως ό,τι είναι σωστό για μένα δεν είναι απαραίτητα σωστό για όλους τους άλλους, ο κόσμος θα ήταν ένα πολύ πιο ευτυχισμένο μέρος. William Glasser, 1925 -, Αμερικανός ψυχοθεραπευτής  R  άρεσε σε 2
	Κάποιοι άνθρωποι ποτέ δεν θα μάθουν τίποτα, επειδή καταλαβαίνουν τα πάντα υπερβολικά γρήγορα. Alexander Pope, 1688-1744, Βρετανός ποιητής  R  άρεσε σε 5
	Η διδασκαλία είναι κάτι περισσότερο από το να διανέμεις τη γνώση, είναι να εμπνέεις την αλλαγή. Η μάθηση είναι κάτι περισσότερο από το να αποστηθίζεις δεδομένα, είναι να φτάνεις στην κατανόηση. William Arthur Ward, 1921-1994, Αμερικανός συγγραφέας αυτοβοήθειας  R  άρεσε σε 3
	Σαν συγγραφέας, δεν πρέπει να επικρίνεις, πρέπει να κατανοείς. Ernest Hemingway, 1899 - 1961, Αμερικανός συγγραφέας, Νόμπελ 1954  R  άρεσε σε 2
	Μόνο ένας άνθρωπος με κατάλαβε, και αυτός δεν με κατάλαβε. Friedrich Hegel, 1770-1831, Γερμανός φιλόσοφος  R  άρεσε σε 4
	Ο ανώτερος άνθρωπος καταλαβαίνει στην εντέλεια τα κρίσιμα θέματα. Ο κατώτερος άνθρωπος καταλαβαίνει στην εντέλεια τις ασήμαντες λεπτομέρειες. Κομφούκιος, 551-479 π.X., Κινέζος φιλόσοφος  R  άρεσε σε 9
	Προτιμώ να ζω σ’ έναν κόσμο όπου η ζωή περιτριγυρίζεται από μυστήριο, παρά να ζω σ’ έναν κόσμο τόσο μικρό που το μυαλό μου θα μπορούσε να τον κατανοήσει. Harry Emerson Fosdick, 1878-1969, Αμερικανός ιεροκήρυκας  R  άρεσε σε 2
	Όλα έχουν γίνει κατανοητά, εκτός από το πώς να ζούμε. Jean-Paul Sartre, 1905-1980, Γάλλος φιλόσοφος  R  άρεσε σε 5
	Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από το να κρυφακούς για να καταλάβεις ότι ο κόσμος έξω από το κεφάλι σου είναι διαφορετικός από τον κόσμο μέσα στο κεφάλι σου. Thornton Wilder, 1897-1975, Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας  R  άρεσε σε 2
	Ένας Ευρωπαίος λέει: «Δεν μπορώ να το καταλάβω αυτό. Τι δεν πάει καλά με μένα;». Ένας Αμερικανός λέει: «Δεν μπορώ να το καταλάβω αυτό. Τι δεν πάει καλά μ’ αυτόν;». Terry Pratchett, 1948-, Βρετανός συγγραφέας φανταστικών ιστοριών  R  άρεσε σε 1
	Το να προσπαθείς να είσαι κατανοητός είναι αυτοκτονία για τη φιλοσοφία. Martin Heidegger, 1889-1976, Γερμανός φιλόσοφος  R
	Θα ήταν παράδοξο να μην καταλαβαίναμε τόσο του αγγέλους όσο και τους δαίμονες, μιας και τους επινοήσαμε. John Steinbeck, 1902-1968, Αμερικανός συγγραφέας, Νόμπελ 1962  R  άρεσε σε 2
	Δεν είναι τι κοιτάς που έχει σημασία. Είναι τι βλέπεις. Henry David Thoreau, 1817-1862, Αμερικανός συγγραφέας  R  άρεσε σε 10
	Μην προσπαθείς να κατανοήσεις για να πιστέψεις. Πίστεψε για να κατανοήσεις. Ιερός Αυγουστίνος, 354-430, Άγιος  R  άρεσε σε 8
	Το μεγαλειώδες είναι αναγκαστικά σκοτεινό για τους αδύναμους. Αυτό που μπορεί να γίνει άμεσα κατανοητό από έναν ηλίθιο δεν αξίζει την προσοχή μου. William Blake, 1757-1827, Άγγλος ποιητής & ζωγράφος  R  άρεσε σε 2
	Κι αν δεν έχω καταλάβει την αγάπη, σε τι χρησιμεύει που έχω καταλάβει τα υπόλοιπα; Michel Houellebecq, 1958-, Γάλλος συγγραφέας  R  άρεσε σε 4
	Για να κατανοήσουνε πληρέστερα αυτή την πραγματικότητα, πρέπει να λάβουμε υπόψη και άλλες διαστάσεις μιας ευρύτερης πραγματικότητας. John Archibald Wheeler, 1911-2008, Αμερικανός φυσικός  R  άρεσε σε 1
	Για να καταλάβεις πραγματικά κάτι, πρέπει να το μειώσεις στις βασικές του αρχές. Milton Friedman, 1912 - 2006, Αμερικανός οικονομολόγος  R  άρεσε σε 3
	Ένας βασιλιάς, μια πόρνη, ο άρχοντας Γιαμαράτζια, η φωτιά, ένα νεαρό αγόρι και ένας ζητιάνος δεν μπορούν να καταλάβουν ποτέ τον πόνο του άλλου. Ο όγδοος σε αυτήν την κατηγορία είναι ο φοροεισπράκτορας. Τσανάκυα, 370-280 π.X., Ινδός σοφός & πολιτικός  R
	Είναι προφανές ότι δεν μπορούμε να εξηγήσουμε ένα πάθος σε κάποιον που δεν το έχει ζήσει, όπως δεν μπορούμε να εξηγήσουμε το φως σε έναν εκ γενετής τυφλό. T. S. Eliot, 1888-1965, Βρετανός ποιητής, Νόμπελ 1948  R  άρεσε σε 11

	Παραδοξολογίες
	Μπορείς να δεις πολλά, απλώς ακούγοντας. Yogi Berra, 1925-, Αμερικανός παίκτης του baseball  R  άρεσε σε 2
	Όταν η Τσέβγια ήταν εφτά χρονών, είχε κατανοήσει πλήρως πώς λειτουργεί ο κόσμος. Τώρα ήταν οκτώ, και είχε κάποιες απορίες. Orson Scott Card, 1951-, Αμερικανός συγγραφέας επιστ. φαντασίας  R  άρεσε σε 1

	Κινηματογραφικές Ατάκες
	Παιδί μου, η ποίηση είναι ποίηση, άμα δεν την καταλαβαίνει κανείς. Άμα την καταλαβαίνουν όλοι δεν είναι ποίηση, είναι τσιφτετέλι. Κατάλαβες; Ντίνος Ηλιόπουλος, 1913-2001, Έλληνας ηθοποιός από την ταινία «Το Δόλωμα»  R  άρεσε σε 6

	Θυμόσοφες Ρήσεις
•	Βαθύτερα στις καρδιές των ανθρώπων βλέπουν τα μάτια που έχουν κλάψει πολύ. Ανώνυμος  R  άρεσε σε 11

	Φράσεις Παροιμιώδεις
	Βρήκε το σφυγμό του.
	Βουλωμένο γράμμα διαβάζει
	Δεν καταλαβαίνω γρυ.

ΠΗΓΗ